CAM THẢO ĐẤT

Cây Cam thảo đất  còn gọi Cam thảo nam. Từ xa xưa, cam thảo đất được dùng làm thuốc trị cảm sốt, mụn nhọt, khó tiểu…

Tên khoa học: Scoparia dulcis L., họ Hoa mõm chó (Scrophulariaceae).

Mô tả: Cây thảo mọc thẳng đứng, cao 30-80cm, có thân nhẵn hoá gỗ ở gốc và rễ to hình trụ. Lá đơn mọc đối hay mọc vòng ba lá một, phiến lá hình mác hay hình trứng có ít răng cưa ở nửa trên, không lông. Hoa nhỏ, màu trắng, mọc riêng lẻ hay trứng có ít răng cưa ở nửa trên, không lông. Hoa nhỏ, màu trắng, mọc riêng lẻ hay 7.

Bộ phận dùng: Toàn cây tươi hoặc phơi khô, sấy khô (Herba Scopariae dulcis)

Theo Y học Cổ truyền: Cam thảo đất có vị ngọt, tính mát; tác dụng chống đầy bụng, chậm tiêu, chống ho, hạ nhiệt, giải độc và lợi tiểu [1].

Thành phần hóa học: 

Cây chứa alkaloid và một chất đắng; còn có chứa nhiều acid silicic và một hoạt chất gọi là amellin [1]. Phần trên mặt đất có chứa một chất dầu sền sệt mà trong thành phần có dulciol, scopariol, (+)manitol, glucose. Rễ chứa (+), mannitol, tannin, alkaloid, di-terpenoid, tri-terpennoid…

Tác dụng dược lý - Công dụng: 

Các tác dụng đã nghiên cứu trên thực nghiệm:

  • Kháng tiết acid và lành vết loét dạ dày;
  • Gây độc tế bào;
  • Kháng viêm;
  • Chống gốc tự do, stress oxiy hoá  (vai trò của anti-oxidant);
  • Giảm lượng đường trong máu…

Riêng tác dụng hạ đường máu, nhiều tác giả nghiên cứu và thông báo dịch chiết CTĐ có kết quả giảm đường rõ rệt. Trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy CTĐ có tác dụng  hạ đường huyết [2]. Cơ chế do chống lại tình trạng stress oxy hoá đối với cơ thể, đặc biệt là người bệnh đái tháo đường. Stress oxy hoá là nghuyên nhân dẫn đến các biến chứng do  tăng đường huyết gây ra. Nghiên cứu trên chuột Wistar gây tăng đường huyết với streptozotocin (STZ) sau đó cho uống cao chiết xuất CTĐ liều 200mg/kg cân nặng cho kết quả giảm đường huyết, cùng lúc tăng hoạt tính của insulin, các men dismutase superoxide (SOD), catalase (CAT) của tuỵ cũng như tăng glutathione (GSH, một chất có dụng chống gốc tự do rất mạnh) [3].

Ngoài các tác dụng chữa một số bệnh thông thường được biết từ hàng ngàn năm trước đây, nay nhờ vào nghiên cứu mới đã bổ sung thêm một chỉ định quan trọng của CTN là ổn định được lượng đường trong máu. Bổ sung vào chỉ định của CTN là có thể sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với một số dược liệu khác trong hỗ trợ chữa trị bệnh đái tháo đường.

Bài thuốc:

  • Mụn nhọt: Cam thảo đất 20 g, kim ngân hoa 20 g, sài đất 20 g. Sắc uống ngày một thang.
  • Dị ứng, mề đay: Cam thảo đất 15 g, k đầu ngựa 20 g, kim ngân hoa 20 g, lá mã đề 10 g. Sắc uống ngày một thang.
  • Sốt phát ban: Cam thảo đất 15 g, cỏ nhọ nồi 15 g, sài đất 15 g, củ sắn dây 20 g, lá trắc bá 12 g. Sắc uống ngày một thang.
  • Cảm cúm, nóng ho: Cam thảo đất tươi 30g, Diếp cá 15g, Bạc hà 9g, sắc uống. Có thể phối hợp với Rau má, Cỏ tranh, Sài hồ nam, Mạn kinh, Kim ngân, Kinh giới.
  • Tiểu tiện không lợi: Cam thảo đất 15 g, hạt mã đề 12 g, râu ngô 12 g. Sắc uống ngày một thang.
  • Ho: Cam thảo đất 15 g, lá bồng bồng 10 g, vỏ rễ cây dâu 15 g. Sắc uống ngày một thang.
  • Lỵ: Cam thảo đất 15 g, lá mơ lông 15 g, cỏ seo gà 20 g. Sắc uống ngày một thang.
  • Lỵ trực trùng: Cam thảo đất, Rau má, lá Rau muống, Địa liền, mỗi vị 30g, sắc uống .

Thông tin này chỉ dành cho nhân viên y tế tham khảo, người bệnh không được tự ý áp dụng phương pháp này để chữa bệnh.

Tài liệu tham khảo:

  1. Đỗ Tất Lợi (2015), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Nhà xuất bản Hồng Đức, tr. 870.
  2. Latha MPari LSitasawad SBhonde RJ Biochem Mol Toxicol. Scoparia dulcis, a traditional antidiabetic plant, protects against streptozotocin induced oxidative stress and apoptosis in vitro and in vivo. 2004;18(5):261-72.
  3. PubMed -  BMC Complement Altern Med. 2015 Nov 19;15:410. doi: 10.1186/s12906-015-0935-6.
  4.  Lê Đình Sáng, Bách Khoa Y Học 2010, Đại học Y khoa Hà Nội

BS. Trần Văn Năm